کارکرد زبان هنر در عناصر خمریه عرفانی (بررسی موردی: ساقی‌نامه سید امیرمحمود انوار و خمریه ابن فارض)

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
اعظم محمودی 1
شهریار شادی‌گو 2
1 گروه آموزش زبان و ادبیات عرب، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
2 گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
10.22034/toa.2024.2041084.1451
چکیده
قرن‌های متمادی است که ادبیات عارفانه، به‌عنوان جلوه‌ای از هنر کلامی، روحبخش آدمی در روزگاران حرمان ناشی از فراق معبود بوده و او را به وادی محبت و بندگی خالصانه کشانده است. این نوعِ ادبی به جهت برخورداری از ظرفیتی گسترده برای بیان نمادین و رمزآلود حقایق، شاعران بسیاری را به سوی الهام گرفتن از این میراث سوق داده و همچون ریسمانی، پاک‌سرشتان گذشته را به ژرف‌نگران آینده پیوند زده است. جستار پیش رو برآن است تا با بررسی کارکرد عناصر خمریۀ عرفانی در قصیدۀ «باده جان با نوای عشق» سرودۀ دکتر سید امیر محمود انوار که در شرح و پاسخ خمریۀ ابن فارض به رشتۀ نظم درآمده است، نحوۀ بازنمایی و توصیف آن عناصر را در این اثر تبیین نماید. شیوۀ پژوهش توصیفی– تحلیلی بوده و یافته‌ها نشان می‌دهد که شاعر ضمن ترجمه و شرح دقیق خمریۀ ابن فارض و توصیف مفاهیم عرفانی در این سروده، با زبان هنر خاندان عصمت و طهارت علیهم السلام را به نیکی ستوده و وصف برخی عناصر باده عرفانی مانند ساقی، ساغر، شراب و اوصاف آن را برای ایشان و یاران باوفایشان به‌کار برده است و بدین ترتیب از آن عناصر برای بیان مقاصد آئینی خود بهره برده است.

کلیدواژه‌ها

الهیات هنر
دوره 1403، شماره 26
اسفند 1403
صفحه 293-316