بررسی روایی یا ناروایی تفسیرهای حکمی از نگاره «گدایی بر در مسجد» اثر کمال‌الدین بهزاد بر اساس تحلیل فرمی با توجه به نظریه کلایو بل (اصلاح شده)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
فاطمه رزاز 1
مهدی حمیدی پارسا 2
1 گروه هنر، دانشکده دین و هنر، دانشگاه ادیان و مذاهب قم، ایران
2 استادیار گروه سینما و تئاتر،دانشکده هنرهای نمایشی، موسسه آموزش عالی هنر و اندیشه اسلامی، قم، ایران
10.22034/toa.2026.2073137.1508
چکیده
آثار کمال‌الدین بهزاد تا کنون مورد توجه بسیاری از تحلیل‌گران قرار گرفته است و در این راستا دو رویکرد متفاوت و متقابل در تفاسیر آثار وی شکل گرفته است. گروهی با رویکرد عرفانی به تحلیل نگاره‌ها پرداخته‌اند و گروه دیگر که رویکردی تاریخی دارند، تفاسیر حکمی آثار بهزاد را مردود می‌دانند.
این پژوهش به تحلیل فرمی نگاره «گدایی بر در مسجد» اثر کمال‌الدین بهزاد پرداخته و هدف آن پاسخ به سوالاتی است که از تقابل این دو دیدگاه ایجاد شده است. در این راستا از روش توصیفی تحلیلی و گردآوری داده‌ها از طریق مطالعه کتابخانه‌ای استفاده شده است. تحلیل فرمی این نگاره با استفاده از نظریه فرم معنادار کلایو بل انجام شده است. همچنین در این تحقیق با تطبیق دو دیدگاه با فرم به این پرسش‌ها پاسخ داده می‌شود: 1. تحلیل فرم در رابطه با تفسیرهای حکمی، چه اطلاعاتی ارائه می‌دهد؟ 2. آیا فرم، تفسیرهای حکمی را تایید می‌کند یا دیدگاه مقابل آن را تقویت می‌کند؟ نتایج نشان می‌دهند که برخی مولفه‌های فرمی مانند چندگانگی زاویه دید و استفاده هدفمند از پرسپکتیو می‌توانند تفسیرهای حکمی را تایید کنند؛ اما مولفه‌های دیگر مانند تطبیق ترکیب‌بندی نگاره با نقاط طلایی و یا انتخاب رنگ‌ها در این نگاره به غیر از رنگ سبزآبی گنبد، بیشتر از جنبه ترکیب‌بندی و چرخش چشم در کادر، دارای اهمیت است تا جنبه حکمی و در این نگاره ارتباطی با تفاسیر عرفانی ندارند.
کلیدواژه‌ها
تفسیر حکمی
نگاره گدایی بر در مسجد
کمال‌الدین بهزاد
تحلیل فرمی
نظریه کلایو بل
الهیات هنر

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 05 مهر 1405