دراماتورژی قصص قرآن کریم معطوف به شخصیت‌پردازی

چکیده:
مقاله حاضر پژوهشی است بنیادین که به روش تحلیلی از طریق گردآوری داده‌های کتابخانه‌ای‌ بر آن است تا پاسخ مناسبی برای این پرسش بیابد که آیا به لحاظ نظری و در ناحیه امکان، قصص قرآن می‌تواند حائز عنصر شخصیت‌پردازی باشند به همان صورت که در شخصیت‌پردازی آثار داستانی و نمایشی مشاهده می‌شود؟
پاسخ به این پرسش در ساحت دراماتورژی (تحلیل مؤلفه‌های درام) ممکن خواهد بود. یکی از مهمترین مؤلفه‌های درام «شخصیت» است که در تأثیر و تأثر با جریان داستان شکل می‌گیرد و پرداخت می‌شود. از این رو شخصیت‌پردازی روی دیگر حوادث در سلسله علت‌ها و معلول‌ها در محیط داستان است. بنابراین قصه بدون شخصیت پردازی از دایره‌ی ادبیات خارج شده، به تاریخ‌نگاری تعلق پیدا می‌کند.
پژوهش حاضر بر ادبیت قصص قرآنی اصرار دارد و با ارائه‌ی الگویی از مفهوم شخصیت‌پردازی در قالب نموداری چند لایه، نشان می‌دهد که هر یک از پیامبران ـ برای نمونه ابراهیم و یوسف ـ از هسته‌ی مرکزی شخصیت، لایه‌ی درونی و لایه‌ی بیرونی شخصیت برخوردارند و این شخصیت ارتباطی معنادار با وقایع داستان ایجاد کرده است. همچنین تغیر و تحول در شخصیت بسته به اقتضائات شخصیت و موقعیت به صورتی رخ می‌دهد که منافاتی با عصمت و شأن پیامبران ندارد.