واکاوی لایه‌های پنهان نگاره دست فاتح علی(ع) در فالنامه سلطان احمد اول

هر فرهنگ و تمدنی مجموعه‌ای از نشانه‌ها و نمادهای مخصوص به خود را دارد. این نشانه‌ها در درون خود آن چیزی را بازنمایی می‌کنند که در کلیت آن فرهنگ، روح زندگی مردمان جامعه و نظام حاکم را شکل داده است. در فرهنگ ایرانی – اسلامی نیز از این دست نشانه‌ها و نمادها کم نیستند؛ یکی از این نمادهای جالب توجه، "پنجه خیبر" می‌باشد؛ که در نسخه فالنامه سلطان احمد در اوایل قرن 17 میلادی به منصه ظهور رسیده است، هدف از این پژوهش، شناسایی لایه‌های پنهان در نگاره پنجه خیبر یا دست فاتح علی (ع) است؛ برای نیل به چنین هدفی این سوال مطرح می‌شود که " نگاره پنجه خیبر از چه مفاهیم نمادین برخوردار است"؟ یافته‌ها با مطالعات اسنادی و روش توصیفی تحلیلی گویای این مهم است که پس از ظهور و گسترش اسلام، نماد دست به علت سابقه معنوی اش به بقای خود ادامه می‌دهد؛ «دست» همواره در اسلام عضوی با اهمیت بوده و نشانه‌ای بر گشودگی، بخشندگی، مهربانی و دعا محسوب می‌شده است. آنچه که نگاره پنجه خیبر یا دست فاتح علی(ع) را از سایر نمادهای متداول جدا می‌سازد، ارتباط موثق آن با معنویت و به ویژه مذهب گرانقدر تشیع می‌باشد؛ که علاوه بر موضوع نگاره در نقوش و خط‌نگاره‌های آن، این مهم شکل می‌‌گیرد. به عبارتی با فراگیر شدن مذهب شیعه، این نماد به عنوان میراثی از بزرگان مذهب شیعه و توجه به پنج تن آل‌عبا کاربرد وسیع داشته است.