1
استادیار گروه علوم قران و حدیث دانشگاه حضرت معصومه قم سلام الله علیها
2
استادیار گروه حقوق دانشگاه حضرت معصومه سلام الله علیها قم
3
حوزه معصومیه قم
10.22034/toa.2024.2041106.1452
چکیده
تشبیه از مهمترین ارکان بلاغت و در قلّه اسلوبهای علم بیان، از دیرباز مورد توجه پژوهشگران زیبایی متون ادبی قرار داشته است. در این میان یکی از اقسام تشبیه که کمتر مورد مداقّه قرار گرفته، نوعی از تشبیه است که هرچند در اصطلاح تشبیه نامیده شده، لکن در نگاه ابتدایی و ظاهر کلام، به جای همانند نمودن میان دو یا چند چیز(مشبّه و مشبّه به) در یک یا چند صفت(وجه شبه)، نفی مشابهت میکند از آنها و ظاهر کلام نفی تشبیه است. این نوع از تشبیه منفی در کلمات امیرالمومنین علی علیه السلام در نهج البلاغه بسیار به چشم میخورد. از این رو با استقراء تمام موارد تشبیه منفی در نهج البلاغه و بررسی آنها به روش تحلیلی و استنباطی این نتیجه بدست آمده است که تشبیه منفی، گرچه در ظاهر نفی تشبیه است، لکن در حقیقت از دو بخش تشکیل شده است. بخش نخست و پنهان آن، تشبیهی است که در ذهن مخاطب شکل گرفته و بخش دوم و ظاهر آن نفی مشابهت مطلق است و این خود دارای گونههای مختلفی است که در این مقاله بیان شده است.
الهیات هنر