بررسی جایگاه اخلاق فردی و جمعی در ضرب المثلها (مورد مطالعه: متون منثور ادب کلاسیک)

توجه به اخلاق فردی و اجتماعی، یکی از ارکان اصلی ادبیات تعلیمی است که به شیوههای مختلف در متون ادبی مطرح شده است. یک بخش از آن شامل امثال حکمی فارسی و عربی میباشد که در متون نثر و نظم مورد توجه قرار گرفته است. ضربالمثلها را میتوان بازتاب اخلاق مردم معرفی کرد که در طول قرنها، شاعران و نویسندگان در آثار خود، از آنها، جهت آموزش مردم و ستایش اخلاق پسندیده و نکوهش خوی وخصلت ناپسند استفاده کردهاند. در این مقاله، به شیوه توصیفی و با مطالعه کتابخانهای، متون برجسته منثور از قرن پنجم تا قرن نهم هجری از منظر اخلاقیات فردی و جمعی بررسی شده است. نتایج تحقیق نشان میدهد که با توجه به محتوای آثار، نویسندگان با ذکر امثال فارسی و عربی به بنیان خانواده درجامعه، روابط انسانی با همنوع خود و اخلاق فردی اهمیت دادهاند. موضوعهای محوری امثال، اهمیت بنیان خانواده، تلاش برای به دست آوردن سرمایه زندگی، دوستیها در جامعه، روابط خویشاوندی و اجتماعی مردم را نشان می دهند و همچنین ازدواج و رعایت احترام زناشویی، حفظ رابطۀ خویشاوندی و دوستی و رفاه اقتصادی، توصیه به راستگویی، بخشندگی، هماندیشی، رعایت حق دوستی توصیه شده است و در مقابل، عیب گویی مردم، بیانصافی در رفاقت، بیاحترامی و عدم کمک به همنوع، نکوهش شده است.