بررسی مفاهیم زیبایی شناسی و حکمت اسلامی در آرایه‌های اسلیمی بناهای سامرا

عراق سرزمینی کهن است که در همان آغازین روزهای فتوحات مورد توجه مسلمانان بوده و نخستین شهرهای اسلامی چون کوفه و بصره در آنجا بنا شده است. در قرنهای چهارم تا ششم هجری مصادف با حکومت عباسیان، عراق به ویژه بغداد، به عنوان پایتخت، خلافت از رونق بسزایی برخوردار گردید و تا چندین قرن همچنان در اوج ماند و چراغ راهنمای پاره پهناوری از جهان گشت و به دلیل توجهات حکام تحولات فرهنگی و اجتماعی گوناگونی در زمینه حیات اجتماعی مسلمانان اعم از نگرشها و باورها سبک زندگی، اجتماعی زبان مذهب و آداب و سنن صورت پذیرفت. به عبارتی حکومت عباسیان در این دوره درخشان‌ترین دستاوردهای علمی و تمدنی را تقدیم بشریت کرده است. آثار اسلیمی یافت‌شده از سامرا را می‎توان به دو بخش عمده منبت‌کاری و گچ‌بری تقسیم کرد. هرچند که نقوشی هم بر روی قطعاتی مثال سفال یافت‌شده که طرح‌های هندسی و با کمی اغماض اسلیمی را بر خود دارند، اما عمده هنر و تجربه استادکاران این دوره در سامرا بر روی چوب و گچ نقش بربسته است. در آرایه‌های منازل مسکونی سامرا آنچه که از نظر حکمت اسلامی بسیار مهم است، نقوش اسلیمی هستند. کاربرد بعدی این نقوش در جهان اسلام از اندلس تا هند، نشانگر وجهه اسلامی آن‌هاست. گمانه‌ها بر آن است که این نقوش در پی فشارهای فقهی و کراهت تصاویر و تجسم موجودات زنده آفریده شده‌اند. به هر روی، آن‌چه از زاویه دید این پژوهش مهم است، جنبه زیبایی‌شناسانه آن‌ها از منظر حکمت اسلامی است.